M. A. Suud ve D. Trump
Geçen hafta Suudi Arabistan veliaht prensi Muhammed Bin Salman’ın, Washington’da D.Trump’la buluşup görüştükleri yapay zekâ projelerine 600 milyar dolar yatırımla başlayacaklarını, bu rakamın kısa zamanda 1 trilyon dolara yükseleceğine değinmiştim.
Elon=hayal
Artık hemen herkesin bildiği Elon Musk üzerinde durmayacağım. ABD vergi mükellefilerinin sağladığı kamu fonlarını DARPA (Defense Advance Research Projects Agency) üzerinden yapay zekâ projelerinde kullandığı herkesin bildiği, kimilerinin Elon’u dalaverecilikle suçladığı da bilinen bir husus. Her hareketi abartılı (evlilik için ve dışı çocukları ve küçük oğlunu resmi ziyaretlerde omuzunda gezdirmesi dahil), buna karşılık TESLA olsun, enerji yatırımların hakkındaki sözleri olsun yabana atılır gibi değil. Elon Musk’da Asperger sendromu olduğu biliniyor, bu kendisinde otistik özellikler olduğunun da işaretidir. Yani davranışlarının, yaratıcılığının tıp biliminde açıklaması var, onun gibi düşünemeyenler üzülmemeli!
İste, daha çok para-bütçe iste
Bu ifadenin yöneldiği adres, yapay zekâ araştırmacıları. Projelere harcanan paralar da çöpe gitmiyor, araştırmacı ve malzeme, donanım harcamalarında kullanılıyor. Yani biz ve bizim gibi ülkeler “itibardan tasarruf olmaz” diyerek kamu fonlarını yakıta, gösterişe harcıyor, ABD’de ise tüm harcamalar bütçeleniyor, hesabı veriliyor. Elon Musk, Peter Thiel, Jeff Bezos, Sam Altman, Bill Gates, Mustafa Suleyman, Jensen Huang gibi isimlerin üstünlüğü fizik ve matematik alanlarındaki bilgisi yanında hayal gücünde yatıyor.
Tüketim görgüsü
Yazılarımda fırsat buldukça tüketim görgüsünden söz ediyorum. T.C. Maliye’sinin onyıllardır “lüks” sınıfına koydukları mal ve hizmetlerin fiyatını dolaylı vergilerle yükselterek tüketimini kısıtlamalarından, böylece sözde bunları tüketenleri cezalandırmalarından dolayı suçluyorum. Güya, böylece ülkenin ithalatı da frenlenmiş oluyor. Çünkü, teknik, malzeme ve tasarım kalitesi Türkiye’de yok, Türk üretici bu kalitede üretim yapamaz. Bu vergilerin yanlış olduğu, verginin yüksek gelirlerden alınması gerektiği, bu vergilerin düşük gelirleri cezalandırdığı ve hep tekrarladığım gibi üretim sürecinde alış veriş maliyetlerini yükselterek, fiyat sistemini bozduğu gerçeğini fırsat buldukça tekrar ediyorum.
Peter Thiel 58 yaşında, 25 milyar dolar servete sahip bir risk yatırımcısı ve Musk ile Jensen Huang’a ‘yalvarıyor’: “Lütfen daha fazla paramızı al.” NVID, ASML, TSMC, INTEL ve diğerleri uygulamacıların talebini karşılamak için daha güçlü GPU, CPU, EUV litografi sistemi üretecekler, Musk o inanılmaz hayal gücüyle bunların kullanım alanını yani pazarı genişletecek.
Intel kurucularından Gordon Moore 1965’te fizik ve malzeme teknolojisindeki gelişmeyle çip büyüklüklerinin, 18 ayda bir yarı yarıya azalacağını, böylece akıllı telefonlarda, küçülen boyutlarıyla yaşamda giderek daha fazla kullanılan aletlerde, yaşam endüstrisinde (sağlık), kullanılan emar cihazlarında, kara, deniz, hava nakil araçlarında, savunma endüstrisinde daha rahat kullanım alanı bulacağını söylemişti ve bu bir yasa olarak yerleşmişti.
Gordon Moore tarihte kaldı, onun yerini hız aldı
Çipler artık eski hızda küçülmüyor, ama aynı büyüklükteki çip çok daha hızlı çalışıyor. Böylece G. Moore’un öngörüsü gerçekleşmiş oluyor. Üretim paradigması neredeyse alt üst oluyor. Burada Elon Musk ünlü hayal gücü ile devreye giriyor.
Bu hayal gücünün çarpıcı ürünlerinden biri ve belki en önemlisi yapay zekânın uzay ölçeğinde kullanılması ve dünyada ihtiyaç duyulan enerjinin uzaydan, güneşten elde edilmesidir. Ardından 20 yıl gibi bir gelecekte bilgisayar donanımlı işlemcilerin, aletlerle, ki akıllı telefon bunun küçük bir örneğidir, herkesin kendi işini yapacağı, başkası için üretmek amacıyla çalışma ihtiyacının ortadan kalkacağı, nihai olarak paranın anlamını yitireceği gibi bugün spekülatif gelen ama yıllardır gerçekleştiğini gördüğümüz sonuçlardan söz edilmektedir.
Her gün tatil
Elon bunların bazılarını örneklendiriyor. İhtiyaç konusunda insanların piyasaya ihtiyacının kalmayacağını, örneğin sebzelerin arka bahçede yetiştirileceği, tüketim profilinin değişeceği bu dünyada herkes hayal ettiği yaşamı sürdürecek. Dünya bugün enerji ihtiyacının milyarda birini güneş enerjisiyle sağlıyor. Bunun iki katına yükseltilmesi, enerji maliyetlerini önemli boyutta azaltacak. (tabii bu ülkemizde olmaz, maliye bakanlığı enerji fiyatlarını yeni vergilerle, stopajlarla yükseltir. Böylece geleceğe tırmanacağımız merdivenin ayaklarını keser.) Ama Elon Musk piyasa mekanizmaları gelişmiş ABD ve benzeri ülkelerden söz ediyor, ve diyor ki bu sistemde yaşam çok ucuzlayacak, çünkü her şeyi YZ düzenleyip yapacak, her şey büyük veri kullanılarak ve apaçık bir bilgi düzeninde oluşacak, bu koşullarda fiyatlar tabii düşecek. Hiç kimsenin çalışmaya ihtiyacı kalmayacak.
Yapay zekâ ve uzay
Bunun olabilmesi için yapay zekânın uzaya taşınabilmesi gerekiyor. Elon bunun için mevcut uygarlık koşullarının, standartlarını varlığını sürdürmesi şartını söylüyor ve bundan emin olmadığını ekliyor. ABD için mi, dünya için mi konuşuyor bilinmez.
Arka bahçede yazılım-generative AI
Yapay zekâ fabrikaları bu gelişmelerin temel koşulu. Bugüne kadar her türlü hesaplamada, mühendislik çalışmasında bilgisayar sistemi, kendisine verilen bilgiyi işleyerek çözüm önerisi üretti. (Retrievable based computation.) Yeni çiplerin, NVIDIA teknolojisinin devreye girmesiyle (generative computing) yani, bilgisayar sisteminin yazılımı kendiliğinden üretimesi söz konusu olacak. Nitekim düne kadar genel kullanım için tasarlanıp (general purpose computing) genel kullanım amacıyla üretilen çipler yerine, bugün NVIDIA ve benzeri üreticiler tarafından tasarlanıp üretilen grafik işlemciler, (accelerated purpose computing) hızlandırılmış amaçlı hesaplamaları yapıyor. Altı yıl önce ihtiyacın yüzde 90’I CPU lar tarafından karşılanırken, bugün bu rakam yüzde 15’e inmiştir. Bu da Moore yasasının döneminin kapandığını göstermektedir.
Yapay zekâ ve litografi
Bu yorumları TSMC nin ürettiği CPU ve NVIDIA’nın ürettiği Grafik işlemcilerle sınırlı tutmamalıyız. 1984 yılında Amsterdam’da ampul, radio üreticisi olarak tanıdığımız Philips, ASM (Advanced Semiconductor Materials) ile birlikte ASML şirketini kurmuştur. ASML ‘de resimler optik olarak silikon bir tabakanın (wafer) üstüne yansıtılmakta, ardından ışık duyarlı bir filmle kaplanmaktadır. Bu litografi işlemi onlarca kez tekrarlanmaktadır.
İktisat nerede?
Elon Musk’la Jensen Huang’ın bu sohbeti iktisatçı olarak şu soruyu hatırlatmaktadır. Paranın bulunmadığı ve talep bilgisini kaydeden bilgisayarın, kendisine verilen, kaydedilen bilgiyi işleyerek değil, (retrievable based), kendi yazılım yeteneği, (generative capability) ile bireyin istediği şeyi bir system. Büyük veriyle makine öğrenmesi (machine learning) bunun örnekleri arasında yer alır. Bu aşamada iktisatı ötesine, düşünce ve beyin çalışmalarını gözönüne almak gerekmektedir. [1]
Bunlar şu anda bize uçuk geliyor, çünkü beyinlerimiz retrievable modele göre kurgulu. Farzedelim bir seyahat planlıyoruz. Chat gpt ye hangi amaçla, ne zaman, nasıl bir süre ile, nasıl bir bütçe ile, nasıl bir yere gitmek istediğimizi kaydettiğimizde, o tıpkı bir seyahat acentesi gibi bu emri yerine getirecektir. Tabii bunun olabilmesi için siparişi veren bireyin, ne istediğini ve diğer hususları bilmesi gerekir, ki şimdi daha önce değindiğim tüketim kültürüne geliyoruz.
Şu soru hep zordur, palto almak istiyorsun, kaç paralık bir bütçen var? Yahut lokanta arıyorsun, rehber soru yine bütçen ne kadar? Bunları bilsek dahi açıklamak istemeyiz, çünkü bazen küçük görülmekten bazen de kandırılmaktan kaçınırız. “Yıllık geliriniz ne kadar sorusuna kolay yanıt verilmez, “ya çok az görülürse, ve ben olduğumdan daha varlıklı görünmek istiyorsam”.[2]
Gri ekonomi, bahşiş ne olacak?
Bir yapay zekânın iktisatla ilgili bir başka yanı, fiyatlar bu şekilde saydam bir şekilde belirlenecektir. Enflasyona düşkün (!), onsuz yapamayan ülkeler ne yapacaktır? Para ortadan kalkınca borsa da “shortlayanlar”, kurlarla oynayıp servet yapanların durumu ne olacak? Unutmayalım ki, ülkemizde on yılda bir başkaldıran enflasyon da sistemin içselleştirdiği hastalık haline getirdiği bir tür rüşvete dönüşmektedir, fiyat artışları ekonomide bazı oyuncuları ötekilerden daha zengin yapmaktadır. Konu buraya gelince, yapay zekâ dünyasında belediyeler ve benzer kurumlar görevlerini yerine getirirken, rüşvet alamayacak mı?
Ve hayalden acı gerçeğe
Düşünsenize, Elon Musk bu tahminlerinin, hayallerinin gerçekleşmesi için gereken süreyi 5-10 yıl olarak veriyor. Biz daha 2028 de daha otokratik bir sultanizm mi, yoksa şöyle böyle bir parlamenter, yarı, çeyrek, yüzde 10luk başkanlık sisteminde mi yaşayacağız, bunları konuşamıyoruz bile!
[1] Linguist-psikolog Harvard Üniversitesi Öğretim Üyesi Steven Pinker’in bu konuda önemli çalışmaları vardır. Keza yine psikoloji biliminde Daniel Kahnemann,Amos Tversky, Richard Thaler’İn konuda önemli çalışmaları vardır.
[2] Bunlar da Kahnemann ve diğerlerinin geliştirdiği, tercih kararımızın arkasındaki “yanlılık (bias) etkeninin içeriğini oluşturmaktadır.
