25 Mayıs 2024

Dışişlerinde yaşananlar değişim mi, dönüşüm mü?

Son yapılan atamalarla Dışişlerinde siyasi bakan yardımcılarının sayısı ilk kez kariyerden gelen bakan yardımcılarının sayısını aşmış bulunuyor. Bakanlık dışından atanan bakan yardımcıları artık dış politikanın belirlenmesinde de söz sahibi olacaklar.

Son dönemde sıkça duyduğumuz sözcüklerden ikisi, “değişim “ve “dönüşüm”. Hem kurumsal, hem de bireysel alanda sürekli bir değişimden ve dönüşümden söz ediliyor. Her iki kavramın da ayrı anlamları var. ”Değişim” yapılan bir işi daha iyi bir sonuca ulaştırmak üzere yapılan değişikliklerin tümü; ”dönüşüm” ise olduğundan başka bir biçime, ya da duruma girme hali. Dönüşümde en önemli unsur geriye dönmenin mümkün olmaması.

Bakan Hakan Fidan’ın bütçe konuşmasındaki değişim vurgusu

Hakan Fidan, 3 Haziran’da Dışişleri Bakanlığı koltuğunda birinci yılını dolduruyor. AK Parti hükümetlerinin 7. Dışişleri Bakanı olarak göreve başlayan Hakan Fidan, bu süre içerisinde bakanlıkta kendisinden önce görev yapan altı bakanın yaptığından daha fazla kurumsal değişikliğe imza attı.

“İlk önce bir gözlem sürecinde bulunuyorum. Yani buranın gerçekten kurumsal olarak dokunulması gereken yerler ne , geleneksel olarak sabit kalmış, kimliğini oluşturan omurga konular nelerdir, hangisi devlet maslahatıyla uyuşuyor, hangisi kendisini fazla kutsarken devleti önemsemiyor. Onları yakından gözledikten sonra köklü bir reforma başlıyoruz. Dolayısıyla çok yoğun bir kurumsal çalışma yapmamız gerekiyor, sistematik bir şekilde sürekli reform, sürekli kesintisiz bir değişim içerisinde olmamız gerekiyor.”

Hakan Fidan’ın 20 Aralık 2023 tarihinde TBMM Bütçe ve Plan Komisyonu’nda Bakanlığının bütçesinin görüşülmesi sırasındaki konuşmasında dile getirdiği yukarıdaki sözleri, Dışişlerinde gerçekleştirilecek büyük çaplı kurumsal değişikliklerin işaretlerini veriyordu. Anlaşılan gözlem süreci tamamlanmış, düğmeye basılmış. Son birkaç ay içerisinde kurumsal değişiklikler arka arkaya gelmeye başladı. Önce 6 Nisan’da resmi gazetede yayınlanan bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle bakanlıktaki genel müdürlüklerin sayısı 38’e çıkarıldı, mevcut genel müdürlüklerin görev alanlarında kaydırmalar yapıldı. Ardından geçen hafta içerisinde “Dışişlerini Güçlendirme Vakfı Kanun Tasarısı”, Meclis Bütçe Ve Plan Komisyonu’nda görüşülerek kabul edildi. Geçtiğimiz hafta sonunda da ikisi Bakanlık dışından üç yeni Bakan yardımcısı atandı.

Dışişlerini Güçlendirme Vakfı ne işe yarayacak?

Cumhur İttifakı milletvekillerinin oylarıyla komisyonda kabul edilen Dışişlerini Güçlendirme Vakfı kamuoyunda büyük tartışmalara yol açtı. Oldum olası devlet bütçesinden çok cüzi bir pay alagelen Dışişlerinin güçlendirilmesi ,emekli büyükelçilerin deneyimlerinin genç diplomatlara aktarılması kimsenin karşı çıkamayacağı öteden beri bizlerin de seslendirdiği görüşler. Vize hizmetlerinden sağlanan gelirlerin aracı şirketlere kaptırılmasındansa bakanlığa kazandırılması da iyi bir fikir. Ancak kanun tasarısındaki bazı hükümler ve belirsizlikler birçok soruyu da beraberinde getiriyor, haklı endişelere yol açıyor. Halen ortada bir ara benim de başkanlığını yaptığım “Dışişleri Bakanlığı Mensupları Sosyal Güvenlik Ve Yardımlaşma Vakfı”( DİVAK) adı altında kurulu bir vakıf var. Bakanlık bünyesinde de bir diplomasi akademisi faaliyetlerini sürdürüyor. DİVAK’ın kurucu senedinde gerektiği takdirde yapılacak değişikliklerle, mevcut diplomasi akademisinin geliştirilmesiyle acaba aynı amaçlara ulaşılması mümkün olamaz mıydı? DİVAK’a başkanlık yaptığım dönemde Bakanlığın Vakfa bağlı turizm şirketinden araç kiralamasının haksız rekabete yol açarak vakfa kar sağladığı gerekçesiyle Sayıştay'ın talebiyle bu uygulamaya son verdirildi. 5737 sayılı vakıflar kanunu uyarınca, vakıfların ticari faaliyetlerde bulunarak gelir elde etmesi kuracakları şirketler aracılığıyla mümkün olabiliyor. Şimdi Bakanlığın, vakfın kuracağı şirketlerden hizmet alımı aynı engele takılmayacak mı?

Merkez teşkilatında bakanlık dışı atamalar çığ gibi büyüyor

Dışişleri Bakanlığı'nda uzun bir süre diplomat kökenli bakan yardımcıları görev yaptı. Bakanlık siyasi atama bakan yardımcısıyla ilk kez 2018 yılında tanıştı. O tarihten bu yana da ağırlıklı olarak idari işlerden sorumlu dışardan atanmış tek bir bakan yardımcısına sahipti. Son yapılan atamalarla Dışişlerinde siyasi bakan yardımcılarının sayısı ilk kez kariyerden gelen bakan yardımcılarının sayısını aşmış bulunuyor. Bakanlık dışından atanan bakan yardımcıları artık dış politikanın belirlenmesinde de söz sahibi olacaklar. Son bir yıl içerisindeki tayinlerle 3 bakan yardımcılığının yanı sıra personel genel müdürlüğü, strateji geliştirme başkanlığı, destek hizmetleri genel müdürlüğü, diplomasi akademisi başkanlığı, dış politika plan ve eşgüdüm genel müdürlüğü, hukuk hizmetleri genel müdürlüğü, bilgi teknolojileri genel müdürlüğü ,Stratejik araştırmalar merkezi başkanlığı kariyerden gelmeyen genel müdürler tarafından yönetiliyor.

Hatanın büyüğü aslında bakanlık bürokrasisiyle bakan arasındaki bağı sağlayan müsteşarlık makamının kaldırılmasıyla yapıldı. Bakan yardımcılarının sayısının artırılması müsteşarın boşluğunu doldurmaya yetmiyor. Geçmişte dışişleri müsteşarları sadece dış politikanın şekillendirilesinde değil, bakanlığın kurumsal kimliğinin ve çalışanların özlük haklarının korunmasında da önemli bir rol oynamışlardır. Bakan yardımcılığı veya bakan yardımcılığına tekabül eden devlet sekreteri uygulaması bulunan İngiltere, Hindistan, Portekiz ve Yunanistan gibi bir çok ülkenin dışişlerinde meslekten gelen müsteşarlar, daimi müsteşar(permanent under secretary), dışişleri müsteşarı(foreign secretary) veya genel sekreter (secretary general) unvanlarıyla pekala görev yapmaya devam ediyorlar. Hatta Hindistan dışişlerinde dairelerince hazırlanıp müsteşarın imzaladığı bir telgrafı, bakanın değiştirme yetkisi bulunmadığını, en fazla altına şerh düşebildiğini duymuştum.

Bakan Hakan Fidan’ın Dışişlerinde yapacağı en önemli değişiklik şüphesiz ihtiyaca yeterli olmayan mevcut binanın değiştirilmesi olacaktır. Bağlıca’da şehre 30 km mesafede inşa edilmesi öngörülen yeni bina kamuda tasarruf genelgesi uyarınca 3 yıl süreyle yatırımların durdurulmasıyla umarım güme gitmez.

Şimdi son bir yıl içerisinde Dışişlerinde yaşananlar, bir değişimi mi? Yoksa dönüşümü mü temsil ediyor? Biraz da bekleyip uygulamayı görmek lazım. Bıçakla elma da soyulur, adam da öldürülür.

Hasan Göğüş kimdir?

Hasan Göğüş, 1953 yılında Gaziantep'te doğdu. 1976'da Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden mezun oldu.

Diplomatik kariyerine 28 Nisan 1977'de başladı. Yurtdışında sırasıyla Yeni Delhi Büyükelçiliği'nde ikinci kâtip, BM Cenevre Ofisi nezdinde Türkiye Daimi Temsilciliği'nde başkâtip, Londra Büyükelçiliği'nde müsteşar, AGİT'te Daimi Temsilci Yardımcısı olarak çalıştı.

Dışişleri Bakanlığı merkezde; Müşterek Güvenlik İşleri, Savunma Anlaşmaları ve Uygulama dairelerinde ikinci kâtiplik, müsteşar özel kalem müdürlüğü, Bağımsız Devletler Topluluğu Genel Müdürlüğü'nde Orta Asya Daire Başkanlığı, AGİT Silahların Kontrolü ve Silahsızlanma Genel Müdür Yardımcılığı, Çok Taraflı Siyasi İşler Genel Müdürlüğü ve Avrupa Birliği ve Avrupa ülkeleriyle ikili ilişkilerden sorumlu Müsteşar Yardımcılığı görevlerinde bulundu. Merkezdeki son görevi sırasında Türkiye-Hollanda ilişkilerine katkılarından dolayı Hollanda Kraliçesi Beatrix tarafından "Oranje- Nassau" nişanı ile ödüllendirildi.

Büyükelçi olarak Türkiye'yi sırasıyla Yeni Delhi, Atina, Viyana ve Lizbon'da temsil etti. 23 Ekim 2018'de Dışişleri Bakanlığı'ndan emekliye ayrılan Hasan Göğüş, Uluslararası Kalkınma Hukuku Örgütü Danışma Kurulu ve Okan Üniversitesi Mütevelli Heyeti üyeliklerini sürdürüyor, T24'te dış politika konusunda yazılar yazıyor.

Hasan Göğüş'ün ayrıca 42 yıllık meslek anılarını derlediği, Doğan Kitap'tan yayımlanmış "Zor Başkentlerde Diplomasi" ve köşe yazılarını topladığı İdeal Kitap'tan yayımlanmış "Diplomasi Yazıları" isimli iki kitabı bulunmaktadır.

 

Yazarın Diğer Yazıları

Burası Suriye, buradan çıkış yok

Esad ile tabii ki görüşülmeli. Ama kendimizi de aldatmayalım. Bu sorun öyle bir görüşmede çözümlenecek türden değil

İki buçuk müttefik

Hakan Fidan, çok deneyimli bir istihbaratçı ve konuşmalarında temkinli olmaya özen gösteren bir politikacı. Elinde güvenilir bilgiler bulunmadan böyle bir suçlamada bulunmuş olacağını sanmıyorum. Demek ki hafta içerisinde internete düşen bir gazete haberindeki, İngiliz özel kuvvetlerine mensup subayların ABD askeri üniforması giyerek üslerde YPG'li teröristlere eğitim verdiği, ayrıca Kıbrıs adasındaki İngiliz üssü Ağroturdan PKK'ya silah ve mühimmat sevkiyatında bulunduğu iddiaları doğruymuş

AGİT derde derman olur mu?

Türkiye, kurucu üyelerinden olduğu AGİT’te belirli bir özgül ağırlığa sahiptir. Aynı zamanda Rusya ile diyaloğu sürdürebilen nadir NATO ülkelerinden. Nesnel koşullarda düşünüldüğünde Genel Sekreterlik için ilk akla gelen ülkelerden biri Türkiye olmalı...